Wat is de impact van recente ontwikkelingen in AI-technologie op het auteursrecht en de beeldsector?
In het AI-dossier spelen voor de beeldsector verschillende zaken. Deze dienen goed uit elkaar gehouden te worden, nu elke kwestie een andere benadering vereist, en mogelijk ook verschillende niveaus van urgentie heeft.
Allereerst is daar de vraag of AI-creaties auteursrechtelijke bescherming kunnen genieten, of dat dit is voorbehouden aan het werk van menselijke makers. Dit hangt ervan af hoe het AI-systeem wordt gebruikt. Zie hierover verder in de FAQ meer.
Daarnaast is er de vraag wat de positie is van de makers wiens werk wordt gebruikt als trainingsdata voor AI-systemen. Zonder hun input kan een AI-systeem niets genereren: het systeem wordt getraind op basis van de data (in dit geval: de beelden) die aan het systeem worden gevoed, en door middel van machine learning creëert het AI-systeem vervolgens iets op basis van wat het heeft geleerd. Voor het ‘trainen’ van het systeem is het zogenaamde tekst- en datamining (TDM) heel belangrijk. TDM is volgens de wet “een geautomatiseerde analysetechniek die gericht is op de ontleding van tekst en gegevens in digitale vorm om informatie te genereren zoals, maar niet uitsluitend, patronen, trends en onderlinge verbanden.” Op deze gegevens, die ook eventueel afbeeldingen kunnen zijn, kan auteursrecht rusten. In dat geval kan verwerking hiervan een inbreuk opleveren. Bovendien wordt er in die gevallen door de ontwikkelaar van het AI-systeem geprofiteerd van andermans werk, zonder dat deze mensen hier iets van terug zien. In Europa wordt dit probleem op auteursrechtelijk gebied geregeld door de zogenaamde ‘TDM’-excepties. Zie hierover verder in de FAQ meer.
Tot slot is daar de vraag van concurrentie: nemen AI-systemen het stokje op den duur over van de menselijke beeldmakers, illustratoren en fotografen? Zullen de menselijke beeldmakers worden weggeconcurreerd door de tijd- en kosten efficiënte AI tools? Pictoright en zijn partners van de Federatie Beeldrechten, waaronder BNO, NVJ/NVF, Dupho, BBK, BOK, Kunstenbond en Platform BK houden deze ontwikkelingen goed in de gaten. In concrete gevallen is inderdaad soms al sprake is van dat bepaalde opdrachten naar makers gaan die AI-tools gebruiken, in plaats van naar makers die dit niet doen. Bovendien wordt AI steeds meer als aanvulling op regulier beeldmateriaal gebruikt. Hoe dit zich in de toekomst zal ontwikkelen, en wat de impact hiervan op de sector zal zijn, is nog niet duidelijk.