Mag mijn werk gebruikt worden als trainingsdata voor een AI-systeem?
Uiteraard mag de trainingsdata waarmee een AI-systeem getraind wordt niet illegaal zijn. Dat betekent niet alleen dat er niet zonder toestemming persoonsgegevens mogen worden verwerkt, of dat er geen kinderporno of terroristische content in de database mag worden opgenomen, maar ook dat rekening gehouden dient te worden met het auteursrecht.
Er wordt wel gezegd dat wat AI doet, iets maken op basis van wat het zelf tot zich heeft genomen, erg lijkt op wat menselijke makers doen. In feite wordt de AI, net als een menselijke maker die inspiratie opdoet in diens omgeving, ‘geïnspireerd’ door wat het tot zich neemt. Toch is deze situatie heel anders. AI wordt niet geïnspireerd, maar verwerkt en dus reproduceert beelden als zijnde data, herstructureert deze, en gebruikt het dan op een andere manier. Dit zijn auteursrechtelijk relevante handelingen, in tegenstelling tot een menselijke maker die zich door diens omgeving laat inspireren tot het creëren van iets nieuws: deze maakt niet noodzakelijkerwijs één op één reproducties om tot diens creatie te komen.
Vandaar ook dat de wetgever zich hierover al heeft uitgesproken. Op basis van een Europese richtlijn zijn in 2021 twee uitzonderingen op het auteursrecht ingevoerd die zien op tekst- en datamining (TDM). TDM is volgens de wet “een geautomatiseerde analysetechniek die gericht is op de ontleding van tekst en gegevens in digitale vorm om informatie te genereren zoals, maar niet uitsluitend, patronen, trends en onderlinge verbanden.” Een dergelijke techniek wordt ook gebruikt voor het trainen van AI om bepaalde output te genereren. Deze uitzonderingen in de wet maken duidelijk in welke gevallen tekst- en datamining van auteursrechtelijk beschermd werk wél mag.
Dat is allereerst wanneer dit wordt gedaan door onderzoeksorganisaties en cultureel erfgoedinstellingen met het oog op wetenschappelijk onderzoek. Zij mogen op basis van deze uitzondering waarschijnlijk gebruik maken van auteursrechtelijk beschermde werken om AI te trainen, wanneer zij rechtmatige toegang hiertoe hebben. Zij mogen ook een database maken van hun trainingsdata, wanneer zij deze goed beschermen.
De tweede uitzondering ziet op gebruik voor andere doeleinden, waaronder commerciële doeleinden. Ook bij dit gebruik mag aan tekst- en datamining worden gedaan wanneer de gebruiker rechtmatige toegang heeft tot de auteursrechtelijk beschermde content, maar rechthebbenden hebben de mogelijk om te ‘opt-out’-en van gebruik voor deze doeleinden. Wanneer zij expliciet het auteursrecht voorbehouden en door hen dus duidelijk is aangegeven dat het werk niet gebruikt mag worden voor tekst- en datamining, kan er geen beroep worden gedaan op deze uitzondering. Bovendien mag geen database van de trainingsdata worden aangelegd. Onder deze voorwaarden mogen ook commerciële bedrijven dus waarschijnlijk wel AI trainen met auteursrechtelijk beschermd materiaal.